SAMENWERKEN MET ANDERE KUNSTENAARS

zuhause 1.png

Kruisbestuiving tussen verschillende creatieve disciplines: wat is daar een betere plek voor dan een kunstacademie? Met zo veel disciplines onder één dak is het niet gek dat er veel projecten worden georganiseerd om de verschillende opleidingen met elkaar in contact te brengen. En ook bínnen de studies wordt samenwerken aangemoedigd. Onze klas werd een half jaar lang een schrijverscollectief, dat ook nog eens Het Collectief heette, waarin we, net als in de projectweken, loskwamen van het individuele karakter dat de meeste creatieve beroepen kenmerkt.

De samenwerkingen resulteerden in werken die we in ons eentje nooit hadden kunnen maken of bedenken. Wat we echter níet leerden, was waar we rekening mee moeten houden als we zonder hulp van de academie zo’n samenwerking of collectief willen starten. Geld speelde bijvoorbeeld zelden een rol. Hoe verdeel je de winst of de eventuele subsidie? En wat als er onenigheid ontstaat?

zuhause 2.jpg

Broedplaats
In tegenstelling tot de Randstad zijn er voor kunstenaars in Groningen weinig plekken om elkaar te ontmoeten en te experimenteren. Als antwoord op dat gebrek ontstond ZUHAUSE, een ‘interdisciplinair platform, ontmoetingsplek voor andersdenkenden, broedplaats voor alternatieve kunststromingen en een letterlijk en figuurlijk “thuis” voor jonge makers uit alle kunstsectoren’, zoals de initiatiefnemers het zelf omschrijven. Theatermaker Mirjam van Dijk is een van hen. Aan de telefoon vertelt ze: ‘Hier in Groningen zijn ontzettend veel kunstenaars, maar na de academie vertrekken ze bijna allemaal naar de Randstad.’ Samen met drie collega-kunstenaars droomde ze van een groot huis waarin creatieve makers konden samenwerken en in residenties konden verblijven. Binnen een jaar tijd werd die droom realiteit.

‘In ieder project brengen we veel verschillende mensen en kunstdisciplines samen,’ vertelt Mirjam erover. Zo sloot het collectief voor het project ‘Hausarrest’ jongeren uit verschillende instanties – scholen, theater- en kunstverenigingen – een week lang op in het huis, om de jongeren uit hun eigen bubbel trekken en samen een theatervoorstelling te laten maken. Een terugkerend interdisciplinair project van ZUHAUSE is de maandelijkse ‘Zür Holle Jamsessie’, waar kunstenaars naartoe kunnen komen om te exposeren, muziek te maken, te dansen, te improviseren met woord of beeld; kortom, om elkaar en elkaars werk te ontmoeten. En daaraan bleek veel behoefte: ‘Binnen no time zijn de jamsessies een succes geworden.’

Bij ieder project betekent multidisciplinair samenwerken weer iets anders, vertelt Mirjam. ‘De ene keer werken de kunstenaars samen en versmelten hun specialismen; de andere keer betekent het dat een fotograaf zich door een beeldend kunstenaar laat inspireren en is dat de samenwerking, zonder dat ze elkaar per se kennen.’ Het samenbrengen van verschillende kunstvormen gebeurt dan ook altijd ongedwongen, benadrukt Mirjam. ‘Zelf hebben we ook allemaal meerdere verschillende achtergronden. Een van ons is bijvoorbeeld zowel danser en choreograaf als filmmaker en tattooartiest.’

zuhause 3.png

Contracten op maat
Ondanks die ongedwongen instelling koppelt ZUHAUSE aan ieder project een contract. ‘Met wie je ook gaat samenwerken, je moet altijd zijn voorbereid op eventuele misverstanden. Het is een geruststelling dat we ergens op kunnen terugvallen, mocht er iets foutgaan.’ Met artiesten in residentie sluit het collectief weer aparte contracten, net als ieder soort project een eigen contractvorm vraagt. ‘Omdat we zo veel verschillende dingen organiseren, met zo veel verschillende kunstenaars, maken we alle contracten op maat. Daarbij letten we voornamelijk op de wisselwerking: wij bieden niet alleen ruimte, maar kijken ook naar wat kunstenaars ons te bieden hebben.’

In een samenwerkingscontract staat dus voornamelijk wat beide partijen van elkaar verwachten en voor elkaar kunnen betekenen. ‘We hebben nu bijvoorbeeld een eigen muziekstudio gebouwd,’ zegt Mirjam, ‘daarvoor hebben we afspraken met een producer. Hij is geen onderdeel van het collectief ZUHAUSE, maar gaat voor ons een album opnemen. In ruil daarvoor mag hij de studio ook zelf gebruiken. Maar in hoeverre mag dat dan, hoeveel uur, wat is daarvoor nodig? Zulk soort afspraken leggen we vast.’ Het contract is dan ook een van de belangrijkste onderdelen van een samenwerking, benadrukt Mirjam. ‘Ook al zijn het je vrienden of familie: zet altijd de regels en afspraken zwart op wit.’

Ook de verdeling van het geld wordt zo veel mogelijk vastgelegd, al lukt dat niet altijd van tevoren. ‘We willen iedere kunstenaar die ons benadert de ruimte en de kans geven, maar moeten erop letten dat we zelf niet ondersneeuwen. Soms willen we iemand betalen, maar kunnen onszelf die dag niet eens uitbetalen. Dat is weleens lastig: we willen daar vrij en open in zijn, maar moeten ons wel altijd afvragen of een keuze rendabel is en in verhouding staat tot andere afspraken.’

zuhause 4.png

Laat je niet afschrikken door juridische termen
Als startend collectief is het ook belangrijk je te verdiepen in een ander minder artistiek vraagstuk: welke rechtsvorm past bij deze samenwerking? Een V.O.F.? Een Stichting? ‘Voor ons is het op dit moment handiger om een Stichting te zijn,’ zegt Mirjam, ‘voornamelijk in verband met het aanvragen van subsidies. Een stichting zorgt ook voor een bestuur boven ons, dat besluiten voor ons maakt en ons adviseert. Vooral omdat we startende zijn is dat voor nu een goede constructie.’ Welke rechtsvorm je kiest, en óf je je collectief inschrijft bij de Kamer van Koophandel, is dan ook afhankelijk van veel verschillende factoren, zoals de duur van het project en in hoeverre je er winst mee wilt maken. 

Zulke juridische termen en verplichtingen maken samenwerkingsprojecten misschien ingewikkelder dan ze op de academie waren, maar laat je daardoor niet afschrikken. Ook als eenmanszaak krijg je tenslotte met dit soort kwesties te maken. Bovendien, zegt Mirjam: ‘Als je alleen werkt kun je snel komen vast te zitten in je eigen werk- of denkpatronen of vergeten jezelf uit te dagen. Vooral kunstenaars uit andere disciplines kijken vaak weer zo anders tegen dingen aan.’ En dat gaat verder dan sectoren in de kunst. ‘Praten met een filosoof of architect of iemand met een heel ander beroep kan net zo inspirerend zijn; dat is denk ik altijd heel waardevol, wat je ook doet of maakt.’

Auteur: Lisanne Didi Onderwater
Foto's: ZUHAUSE

BlogThorsten Blokzijl